Tickets

Elevate Talk: Menselijk DNA in een petunia

Robert Zwijnenberg, hoogleraar Art and Science Exchange aan de Universiteit Leiden, noemde menselijk DNA in een petunia als een van de voorbeelden hoe beeldend kunstenaars de ethiek en esthetiek van nieuwe biotechnologieën ter discussie stellen. Want wat moeten we vinden van technologieën waarbij menselijke stamcellen in schapen en varkens worden geïmplanteerd om in hun lijven een mensenhart of -nier te laten groeien? Zodra de organen zijn volgroeid, worden deze uit het dier gehaald, waarop het dier overlijdt.

Van huidcellen eicellen maken

En waarom zouden embryo’s genetisch aangepast moeten worden om een gen dat blindheid veroorzaakt eruit te halen? Blinden in Amerika reageerden verontwaardigd. Blind zijn hoort bij hen. Mannen die kinderen kunnen krijgen? Van hun huidcellen zijn eicellen te maken. Die kunnen zij bevruchten met hun eigen zaad. Tot een zeker moment van celdeling buiten een menselijk lichaam, wordt de bevruchte eicel in de baarmoeder van een ‘donorvrouw’ geplaatst, totdat het kind wordt geboren.
Een rat ‘besmetten’ met Alzheimer om de gevolgen ervan beter te onderzoeken?
Met CRISPR ‘ fouten’ in embryo’s ‘fixen’ zoals hartfalen eruit halen en voorkomen dat het niet meer kan worden doorgeven?

Rol beeldende kunst

Hoe ethisch verantwoord is het toepassen van deze technieken? Volgens Zwijnenberg heeft beeldende kunst een grote rol om dit te bevragen. ‘Kunst moet onthullen, compliceren en betwisten, even hard en radicaal gevolgrijk zijn als biotechnologie.’
En niet alleen het eigen DNA in een petunia overbrengen is een al uitgevoerd voorbeeld. Zo liet Maja Smrekar een van haar eicellen bevruchten door haar hond. Adam Zaretsky hield zich bezig met zebravisjes; het hoofdje van een zebravis embryo ‘plakken’ op een ander zebravis embryo, zodat het twee hoofden kreeg. Of fazanten embryo’s manipuleren tot een embryo met vier pootjes. Marion Laval Jeantet liet zich inspuiten met het bloed van haar lievelingspaard, ze voelde zich krachtiger en gevoeliger.

Experimenten en de hiërarchie tussen mens en dier

Wat zeggen deze experimenten over hiërarchie tussen mens en dier, mag een mens een dier op deze manier gebruiken, is het misbruik? Zwijnenberg noemde twee stellingen. De eerste en toch wat gemakkelijke: het is nu eenmaal de menselijke natuur om tot het einde te gaan. Deden we dat niet, dan zouden we nu nog in een grot hebben geleefd. De andere, in zijn ogen veel plausibelere stelling: we moeten de kern die ons tot mens maakt bewaken. ‘De hiervoor genoemde kunstenaars onderzoeken dit buiten het narratief van de wetenschap, die resultaten uit de biotechnologie per definitie presenteert als positieve uitkomsten.’

Tekst: Carla van Gaalen