THEMA BREDAPHOTO 2012

 

homo empathicus

 

 

Tilt was het thema van editie 2010. De directe aanleiding hiervoor was de kredietcrisis die zich in 2008 openbaarde en die tevens de verschillende andere crises meer actueel maakte, o.a. die van het milieu, energie, voedsel, terrorisme. Deze diverse problematieken werden gedurende het festival in hun volle breedte belicht.

Ondanks financiële maatregelen en nieuwe reguleringen lijkt de economie zich nog maar langzaam te herstellen. De situatie is nog steeds verre van rooskleurig en zeer instabiel. Diverse westerse landen zitten nog steeds diep in de financiële / eonomische crisis.

 

De oorzaak van dit alles moet bij de mens zelf gezocht worden, hij heeft de aarde en zijn medemens veelal verwaasloosd in zijn jacht naar het persoonlijke gewin. Handelend volgens het principe van het recht van de sterkste. Competitie en concurrentie waren belangrijk om te presteren en kregen steeds meer de overhand.

Tegelijkertijd was er sprake van een enorme schaalvergroting, oa door de val van de Berlijnse muur en het onstaan van een soort van wereldwijd kapitalisme. En niet te vergeten de eenwording van Europa. De opkomst van de massamedia speelt in deze globalisering een niet geringe rol. In de twintigste eeuw is de samenleving ingrijpend veranderd. Grote ideologieën zijn weggevallen,  religies hebben in de westerse samenleving flink aan invloed ingeboet. Deze ontwikkelingen zijn er mede verantwoordelijk voor dat de groepsnorm plaatsmaakte voor het centraal stellen van het individu, de eigen mening, de eigen wil. Waar eerst vooral het belang van de groep centraal stond, draaide het nu om het individu. Tekenend voor dit klimaat zijn de woorden van Gordon Gekko in de film Wallstreet uit de jaren 80: “Greed is good.”

 

Ontwikkelingen die vragen oproepen.

Is het wel zo vanzelfsprekend dat de mens altijd handelt volgens het eerder genoemde principe van het recht van de sterkste? Is dit zijn (enige) natuur? Is de mens geprogrammeerd om altijd en alleen maar aan zichzelf te denken? Hoe zit het eigenlijk met het sociaal engangement ten opzicht van zijn medemens of de samenleving. Kunnen of moeten wij juist geen wijze les trekken uit de financiële crisis? 

 

Onderzoeken naar sociaal gedrag worden al lang gedaan, maar het is wellicht niet voor niets dat de verschillende wetenschappers die zich hier mee bezig houden vandaag de dag meer publiciteit krijgen dan tevoren. Voorbeeld hiervan is de Nederlandse bioloog en hoogleraar psychologie Frans de Waal. In een onderzoek toont hij aan dat apen (maar ook andere dieren) beschikken over het vermogen tot sociaal en onbaatzuchtig gedrag en een sterke behoefte hebben om zich te hechten en deel uit te maken van een groep. Hij onderkent dat bij dieren sprake is van een natuurlijk selectieproces. Empathie is daarnaast ook van belang om de continuiteit van groep/ soort te waarborgen.

De Waal beantwoordt Gordon Gekko met: “Greed is out, empathy is in”.

 

De wereld is in de loop der jaren grondig gewijzigd: op vele gebieden heeft een enorme groei plaatsgevonden. Deze groei is een soort heilige graal en manoeuvreert ons bijna voortdurend in de allerhoogste versnelling. We hebben onszelf een dwingend ritme opgelegd, we moeten op tijd op het werk zijn, op tijd een bepaalde prestatie leveren. Voor de industriële revolutie waren de tijdsindelingen, gebaseerd op seizoenen, dag- en nachtritme of astronomische waarnemingen bepalend voor de manier van leven.

In het huidige systeem is rendement de bepalende factor voor ons persoonlijk leven. De dominante, “economische” tijd heeft zaken als rust, herinnering, reflectie , bezinning en aandacht danig in de verdrukking gebracht. We ontlenen veel status uit het feit dat we het erg druk hebben, maar als we niet oppassen lopen we onszelf voorbij. We zullen onze eigen levensstijl opnieuw onder de loep moeten nemen. De tijd is er rijp voor…

 

De tijdsgeest roept om sociaal engagement, betrokkenheid op grote schaal en een bewuster leven op kleinere schaal.

 

Het is wel duidelijk, we leven in een samenleving die draait om status, om succes en materiele welvaart. Het is daarom niet vreemd dat de wereld in deze huidige toestand verkeert. Bij het huidige “doorslaan” van onze sociale en economische systemen moeten wij ons afvragen of we niet veel meer ruimte moeten creëren  voor empathie  in ons economisch, sociaal en politiek handelen. 

Nog niet duidelijk is welke kant we precies op moeten, de noodzaak echter om in beweging te komen is er meer dan ooit.