Willem Poelstra herkent eigen familiegeschiedenis in Kosovo

Willem Poelstra was één van de drie projectfotografen van BredaPhoto 2012. Samen met Jeroen Kramer en Carel van Hees kwam hij in een vroeg stadium een project overeen binnen het thema van het festival. Een vooruitblik.

De levens van de ouders van fotograaf Willem Poelstra werden gevormd door de Tweede Wereldoorlog. Zijn project 'For Hanna. Future Stories from the Past' maakte Poelstra speciaal voor BredaPhoto. Hierin projecteerde hij de impact van oorlog en conflict op persoonlijke levens in het hedendaagse Kosovo. “Die oorlog blijft zich maar herhalen en elke keer zeggen we weer dat het nooit had mogen gebeuren”.

Een familiegeschiedenis
In januari 2012 vertrok Willem Poelstra naar Kosovo. Een jaar daarvoor was zijn vader overleden. Uit een doos met documenten en foto’s die zijn vader hem naliet, bleek dat in zijn familie een conflict bestond waarvan Poelstra maar weinig wist. Tijdens de Tweede Wereldoorlog had zijn vader vrijwillig in een locomotieffabriek in Berlijn gewerkt. Dit terwijl zijn Joodse moeder hevig had geleden onder de oorlog. Uit stamboomboeken die zijn vader had bewaard, achterhaalde Kamp Westerbork voor hem niet minder dan negentig familieleden die in verschillende concentratiekampen waren omgekomen. Toch trouwden zijn ouders kort na de oorlog.

Poelstra wilde meer te weten komen over het persoonlijk en maatschappelijk leed dat volgt op oorlog en conflict. “Maar ik wilde wel kijken waar dat nu nog steeds aan de hand is”, zegt Poelstra, “want je kan niet alleen maar over dat verleden blijven praten”. Zo kwam hij in Kosovo terecht. Daar woedt al jaren een conflict tussen Serviërs en Albanezen waar ook het ingrijpen van de NAVO in 1999 geen einde aan kon maken.

Sociale controle
Uit de geschiedenis van zijn ouders filterde Poelstra een aantal thema’s die hij ook in Kosovo tegenkwam. Zo ging hij daar op zoek naar gemengde koppels, een herinnering aan het beladen huwelijk van zijn ouders. Dat bleek ook in Kosovo een gevoelig onderwerp: “ik was met drie Servisch-Albanese koppels in contact gekomen, maar die wilden niet op de foto uit angst voor reacties uit hun omgeving”, blikt Poelstra terug, “dan blijkt hoe sterk die sociale controle is”.

Hij portretteerde ook slachtoffers van het conflict in Kosovo. Poelstra: “mijn moeder was evengoed een slachtoffer van de oorlog”. Dit was het enige thema waar Poelstra de Albanese en Servische kant gelijk vertegenwoordigd wilde hebben: “ik wil niet suggereren dat de ene kant meer slachtoffers heeft dan de andere”.

De terugkerende geschiedenis van zijn ouders wilde Poelstra ook in de buitenexpositie op BredaPhoto opnemen: “in dit verhaal zijn mijn ouders de buitenste schil, in de expositie staan ze daarom ook in het begin en aan de buitenkant”.

Voor Hanna
Dit project maakte voor Poelstra ook het verleden van zijn ouders een stuk herkenbaarder. Zo stond zijn grootmoeder altijd gereserveerd tegenover zijn vader en diens huwelijk met haar dochter. Poelstra: “het is toch een beetje alsof een Albanees meisje wier hele familie is omgekomen trouwt met een Servische jongen”. Een vorm van ontzag voor zijn moeder Hanna, die hier overheen stapte, voelt Poelstra wel. En het is geen toeval dat hij zijn project aan haar opdroeg. “In de joodse traditie laat je de naam van iemand voortleven door die op te schrijven” licht Poelstra toe, “dat is toch eigenlijk wat ik doe met dit project”.